Mini słownik żeglarski, czyli co warto wiedzieć przed rejsem
piątek, 08 marca 2013 17:56

Słownik żeglarski

Każdy z nas wchodził kiedyś na pokład jachtu po raz pierwszy. Usłyszał wówczas niezrozumiałe nazwy i określenia, jak choćby rumpel, kokpit, róża wiatrów czy achtersztag. Co warto wiedzieć zawczasu, zanim pierwszy raz znajdziesz się w rozkołysanym jachcie na morzu? Poniżej przedstawiamy kilka najpopularniejszych nazw i określeń funkcjonujących powszechnie w żeglarskiej rzeczywistości.

 

 

 

 

 

 

 

 

PODSTAWOWE SŁOWNICTWO ŻEGLARSKIE

 

  1. Bajdewind - wiatr wiejący z kierunków pomiędzy wiatrem wiejącym prosto z boku jednostki (półwiatr), a wiatrem wiejącym od strony kąta martwego czyli od strony dziobu.

  2. Bakista - schowek w postaci skrzyni otwieranej do góry, stosowany na jachtach i innych statkach wodnych o podobnej wielkości. Stanowi element zabudowy wnętrza kabiny. Najczęściej jego wieko stanowi koja lub inne siedzisko.

  3. Baksztag - wiatr wiejący skośnie od rufy; w sektorze od linii prostopadłej do burty statku aż do jego rufy; 3. kurs statku żaglowego, przy którym kąt pomiędzy dziobową częścią linii symetrii kadłuba a kierunkiem wiatru jest większy od 90 stopni, a mniejszy od 180 stopni.

  4. Bandera - flaga, która jest znakiem przynależności państwowej okrętu. Polska bandera żeglarska jest biało-czerwona; na białym polu znajduje się tarcza z orłem.

  5. Bezan - nazwa tylnego żagla na jednostce żaglowej, co najmniej dwumasztowej, pod warunkiem, że jest to ożaglowanie skośne (suche) - np. na jolu, keczu, barkentynie, czy barku. Na brygantynie tylny maszt to zwykle grotmaszt, podobnie na brygu.
  6. Bukszpryt (dziobak) – drzewce wystające do przodu z dziobu jednostce żaglowej. Jest on zorientowany poziomo lub lekko wznosząco, najczęściej w linii wzniosu pokładu. Celami bukszprytu są: przesunięcie mocowania olinowania stałego do przodu, co daje możliwość zwiększenia powierzchni ożaglowania jednostki (a więc i jej prędkości) oraz przesunięcie środka ożaglowania jednostki do przodu, co zwiększa jej stateczność kursową. Bukszpryt zwiększa całkowitą długość jednostki, co umożliwia przesunięcie części olinowania do przodu, zwiększając przez to korzystnie kąt sztagów pierwszego masztu oraz zwiększając powierzchnię sztaksli stawianych na tych sztagach. Bukszpryt umożliwia także zwiększenie liczby lin, a więc i zwiększenie liczby sztaksli.

  7. Cuma - na jednostce pływającej stojącej przy nabrzeżu burtą do brzegu, jest to lina cumownicza odciągająca dziób statku do przodu pod kątem w stronę brzegu, lub rufę w analogiczny sposób do tyłu. Potocznie każde użycie liny cumowniczej nazywa się cumą - nie tylko przy cumowaniu, ale także np. holowaniu.

  8. Dziób - część przednia kadłuba i pokładu statku.
  9. Falszkil - podwodna część kadłuba jachtu, przechodząca w głęboko zanurzoną płetwę, z umocowanym do jej dolnej części żeliwnym lub ołowianym ciężarem. Służy do zwiększenia stateczności jachtu, a także stwarza opór boczny, przeciwdziałający dryfowi.

  10. Flauta - brak wiatru, inaczej „cisza morska”.

  11. Fok - podstawowy żagiel przedni na jachtach jednomasztowych. Na żaglowcach wielomasztowych fok to główny żagiel pierwszego masztu.

  12. Fordewind (pełny wiatr) - wiatr wiejący wprost w rufę statku, tj. w kierunku wzdłuż płaszczyzny symetrii kadłuba.

  13. Grot - żagiel główny

  14. Hals - położenie statku żaglowego będącego w ruchu w stosunku do wiatru. Jeżeli wiatr wieje z prawej burty, statek idzie prawym halsem, jeżeli z lewej, lewym. 2. odcinek drogi, który statek przebywa idąc tym samym wiatrem nie zmieniając halsu, a więc od zwrotu do zwrotu.

  15. Kabestan - urządzenie służące do wciągania (tzw. wybierania) lin, z bębnem usytuowanym na osi pionowej. Na statkach wodnych kabestan służy do wciągania na pokład lin lub łańcuchów kotwicznych, cum, a w żeglarstwie także do wybierania olinowania ruchomego obsługujących żagle i drzewca.

  16. Kadłub - podstawowa konstrukcja statku, złożona ze szkieletu, poszycia burt, pokładu i grodzi.

  17. Kąt martwy - zakres kierunków wiatru wiejących od przodu jednostki, które uniemożliwiają poruszanie się dziobem do przodu.

  18. Keja - określenie niewielkiego nabrzeża lub pomostu w przystani lub małym porcie. Miejsce do cumowania niewielkich pływających jednostek turystycznych lub sportowych - żaglówek, jachtów czy motorówek.

  19. Kilwater - smuga wodna, ślad torowy, powstający na wodzie za rufą płynącej jednostki.

  20. Kipy - mocowane do pokładu metalowe/drewniane bloczki służące przeprowadzaniu szotów żagli.
  21. Knaga - okucie występujące powszechnie na pokładach niewielkich jednostek pływających, służące do unieruchamiania w nim lin.

  22. Koja - łóżko na jednostce pływającej we wspólnym pomieszczeniu (kubryk).

  23. Kubryk - wspólne, wieloosobowe pomieszczenie mieszkalne załogi statku.

  24. Mesa - pomieszczenie na okręcie, przeznaczone do wypoczynku, spożywania posiłków, spotkań i innych zajęć załogi.

  25. Miecz - cienka płyta wysuwana na zewnątrz kadłuba płaskodennej lodzi żaglowej służąca do zwiększenia podwodnej powierzchni bocznej łodzi w celu przeciwdziałania dryfowi.

  26. Mila morska (w skrócie Mm) - jednostka miary odległości używana na morzu, równa 1852 m. Jest to jedna sześćdziesiąta stopnia na południku (czyli jedna minuta).

  27. Nawietrzna burta - ta burta statku, w którą uderza wiatr.

  28. Odpadanie - zmienianie kursu statku żaglowego przy stałym wietrze w ten sposób, aby kąt między kierunkiem wiatru i linią symetrii statku zwiększał się.

  29. Ostrzenie - manewrowanie statkiem żaglowym w celu utrzymania go na kursie jak najbliższym linii wiatru.

  30. Półwiatr - wiatr, który dochodzi do jednostki prosto z boku, czyli z kierunku prostopadłego do osi kadłuba.

  31. Reda - obszar wodny przed portem, mający odpowiednią głębokość dla bezpiecznego kotwiczenia statków oczekujących na wprowadzenie do portu. Statki stojące na redzie są wolne od opłat portowych, mogą natomiast zaopatrywać się w paliwo, wodę, prowiant itd.

  32. Róża wiatrów - to zwyczajowe określenie "róży kompasowej", czyli okrągłej tarczy z podziałką stopniową lub rumbową i zaznaczonymi kierunkami według stron świata, nanoszonej na stare mapy morskie i stosowanej przez żeglarzy przed wprowadzeniem kompasu magnetycznego (obecnie umieszczanie takich "róż wiatrów" na kompasach ma znaczenie czysto dekoracyjne),
  33. Rumpel - najprostsze urządzenie do poruszania sterem jednostki pływającej. Drążek drewniany lub metalowy, zamocowany do trzona steru, za pomocą którego ręcznie lub mechanicznie zmienia się położenie (wychylenie) płetwy sterowej.

  34. Sekstant - optyczny przyrząd nawigacyjny stosowany niegdyś w żeglarstwie i astronomii, służący do mierzenia wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, a także kątów poziomych i pionowych pomiędzy obiektami widocznymi na Ziemi. Nazwa „sekstant" pochodzi stąd, że jedna z części instrumentu — limbus — stanowi jedną szóstą (po łacinie sexta) okręgu koła.

  35. Skala Beauforta - 12-stopniowa skala określająca siłę wiatru na morzu. Podstawą układu tej skali jest skutek działania wiatru na powierzchnię morza. Skalę stworzył w 1806 roku Francis Beaufort - irlandzki hydrograf, oficer floty brytyjskiej.

  36. Spinaker - żagiel dodatkowy stawiany na jachtach przy żegludze z wiatrem. Jest to żagiel wykonany z cienkiego płótna żaglowego, o dużej płaszczyźnie i z dużym wybrzuszeniem.

  37. Ster - urządzenie służące do kierowania statkiem.

  38. Szekla - metalowa klamra w kształcie litery "U", otwierana i zamykana za pomocą śruby lub sprężynowej zapadki, służąca do łączenia elementów takielunku, np. liny z żaglem.

  39. Sztagi - liny olinowania stałego, stabilizujące omasztowanie w płaszczyźnie symetrii żaglowca. Biegną z górnych części masztów do pokładu lub do innych drzewc. Na dawnych żaglowcach sztagi były najgrubszymi linami roślinnymi, dziś są to liny stalowe.

  40. Takielunek - olinowanie statku. Wyróżniamy takielunek stały — liny służące do usztywnienia i zamocowania we właściwym położeniu drzewc omasztowania; są to liny stalowe, a w niektórych miejscach łańcuchy, oraz takielunek ruchomy — liny służące do podnoszenia, spuszczania żagli i manewrowania nimi.

  41. Zawietrzna burta - przeciwległa do tej, w którą uderza wiatr.

  42. Zwrot - wykonywanie manewru na statku żaglowym, który powoduje zmianę położenia jednostki w stosunku do kierunku wiatru, tj. zmianę halsu. Zwrot przez sztag - inaczej zwany zwrotem na wiatr, polega na przejściu linii wiatru dziobem statku. Zwrot przez rufę, inaczej zwany zwrotem z wiatrem, polega na przejściu linii wiatru rufą statku.

 

.

 
means
means
means
means